Bir konuşmayı tekrar değerlendiriyor, henüz yaşanmamış ihtimalleri hesaplıyor veya bir karardan emin olmak için saatlerce düşünüyorsunuz. Fakat düşündükçe netleşmek yerine yeni sorular çıkıyor.
Aşırı düşünmek, bazen belirsizliği azaltmak ve hata yapmaktan korunmak için kullanılan bir stratejidir. Günlük dilde “overthinking” denilen bu örüntüde, düşünmenin sorunu çözmekten çok aynı soruların etrafında dönmeye başladığı görülebilir.
Yorulduğumuz hâlde neden düşünmeye devam ederiz?
Bilişsel Davranışçı Terapi açısından önemli sorulardan biri, kişinin düşünmeye nasıl bir işlev yüklediğidir: “Yeterince düşünürsem yanlış karar vermem”, “Bütün ihtimalleri hesaplarsam hazırlıksız yakalanmam” veya “Neden böyle olduğunu çözmeden rahatlayamam.”
Geçmişte ayrıntılı düşünerek bir hatayı önlemek, düşünmenin koruyucu olduğu inancını güçlendirmiş olabilir. Bu öğrenme zamanla kesin yanıtı olmayan durumlara da taşınabilir. Örneğin birinin sizin hakkınızda ne düşündüğünü, konuşmayı zihninizde tekrar ederek kesinleştirmeye çalışabilirsiniz.
Düşünmeyi bırakmak, bu durumda bir önlemi bırakmak gibi hissedilebilir. Oysa problem çözme somut bir karara veya adıma ilerlerken, tekrarlayıcı düşünme yeni bir bilgi olmadan aynı belirsizliği işlemeye devam edebilir.
Baş etme becerileri ile baş etme becerilerine duyulan güven birbirinden farklıdır. Muhtemelen düşündüğünüz meydana geldiğinde daha iyi baş edebileceğine inancınız daha kuvvetli olsaydı o kadar düşünmeyeceğiniz bir gerçektir. Terapi süreci, bu türden bir özgüveni pekiştirmeyi de hedefleyecektir.
Aşırı düşünerek zihniniz size neyden koruyor?
Bedeniniz ve zihniniz sizi korumaya eğilimlidir. Temeldeki belki "yetersizlik" inancını örtüyor, belki hayattaki asla önlemez durumlarla ile yüzleşmekten koruyordur. Sizin için söz konusu olan size özgü terapi süreci içerisinde anlaşılabilir.
Düşünce erteleme neyi amaçlar?
BDT’de kullanılan yöntemlerden biri, özellikle geleceğe yönelik endişelerde endişeyi erteleme çalışmasıdır. Kişi, endişeyi fark ettiğinde konuyu kısaca kaydedip onunla ilgilenmeyi önceden belirlenen bir zamana bırakmayı dener.
Amaç düşüncenin zihne gelmesini engellemek değildir. Bir düşüncenin ortaya çıkmasıyla onu uzun uzun işlemeye devam etmek arasındaki farkı deneyimlemektir.
Terapide ne üzerinde çalışılır?
Sürekli düşünmek uykunuza, kararlarınıza veya ilişkilerinize ayırdığınız zamanı etkiliyorsa, terapide yalnızca düşündüğünüz konu ele alınmaz. Düşünerek neyi önlemeye çalıştığınız, hangi kesinliği aradığınız ve döngüyü sürdüren inançlar birlikte incelenir.
“Bunu düşünmenin bana faydası yok ama bırakamıyorum” yaşantısı, terapiye başlama konunuz olabilir.
Ben Uzman Klinik Psikolog Bera Gündoğdu. Sakarya Serdivan, Cadde54’teki ofisimde yüz yüze ve online olarak yetişkinlerle çalışıyorum. Görüşmelerin çerçevesini terapi süreci sayfasında inceleyebilir, bilgi ve randevu için benimle iletişime geçebilirsiniz.
Kaynaklar ve ileri okuma
Bu sayfa genel bilgilendirme içindir; kişisel değerlendirme veya tanı yerine geçmez. Çalışma planı bireysel değerlendirmeyle belirlenir; belirli bir sonuç veya seans sayısı taahhüt edilmez.