Sağlık anksiyetesi (hipokondriyazis), kişinin bedenindeki olağan duyumları veya hafif fiziksel değişimleri ağır, ölümcül bir hastalığın işareti olarak yorumlaması ve bu düşünce etrafında yoğun kaygı yaşamasıdır.
Yapılan tıbbi tetkiklerin temiz çıkması veya doktorların güvence vermesi kişiyi yalnızca kısa bir süreliğine rahatlatır; çok geçmeden zihin ya sonuçların doğruluğundan şüphe etmeye başlar ya da odaklanacak yeni bir bedensel belirti bulur.
Sağlık Anksiyetesi Zihinde, Duygularda ve Bedende Nasıl Yaşar?
Sağlık kaygısı kişinin sadece hastalanma korkusu yaşaması değil, dikkatinin ve enerjisinin büyük kısmını kendi bedenini takip etmeye harcamasıdır:
1. Bilişsel (Zihinsel) Etkiler
- Felaketleştirme: Sıradan bir baş ağrısını beyin tümörüne, anlık bir çarpıntıyı kalp krizine, kas seğirmesini nörolojik bir hastalığa yorma.
- Seçici Dikkat (Beden Tarama): Dikkatin sürekli beden içinde olması; kalp atışını, nefesi, yutkunmayı veya ağrıları kesintisiz takip etme.
- Belirsizliğe Tahammülsüzlük: Sağlıkla ilgili "%100 güvende olma" arayışı ve en ufak bir ihtimali bile kesin bir tehlike gibi algılama.
2. Duygusal Etkiler
- Sürekli tetikte olmanın getirdiği yoğun korku, panik ve çaresizlik hissi.
- Doktorların veya yakın çevrenin "Bir şeyin yok, kuruntu yapıyorsun" yaklaşımı karşısında hissedilen anlaşılmamışlık, öfke ve yalnızlık.
- Zihnin hiç dinlenememesine bağlı zihinsel tükenmişlik ve çökkünlük.
3. Bedensel (Somatik) Etkiler ve Kısır Döngü
Kaygı yükseldiğinde otonom sinir sistemi devreye girer ve çarpıntı, göğüste sıkışma, baş dönmesi, uyuşma, mide-bağırsak düzensizlikleri gibi gerçek fiziksel belirtiler üretir. Kişi kaygının yarattığı bu doğal bedensel tepkileri de "Gerçekten hastayım" kanıtı olarak yorumladığında kaygı döngüsü kendi kendini beslemeye başlar.
Eşlik Eden Davranışsal Döngüler
Sağlık anksiyetesi yaşayan bireyler kaygıyı azaltmak için bazı güvenlik davranışlarına başvururlar; ancak bu davranışlar uzun vadede sorunu daha da kalıcı hale getirir:
- Sürekli Kontrol ve Araştırma: İnternette saatlerce semptom aratmak (siberkondri), nabız/tansiyon ölçmek, bedeni ayna karşısında veya elle sürekli muayene etmek.
- Onay Arama: Doktor doktor gezmek, gereksiz tahliller yaptırmak veya yakınlarına sürekli "Bende bir şey var mı sence?" diye sorarak rahatlamaya çalışmak.
- Kaçınma: Tam tersi uçta; kötü bir haber alma korkusuyla hastanelere hiç gitmemek, sağlık haberlerinden, hastalık kelimesinden veya bedeni yoracak aktivitelerden tamamen kaçınmak.
Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) ile Sağlık Anksiyetesi Nasıl Çalışılır?
Sağlık anksiyetesinde BDT'nin amacı, bedensel belirtilerin olmadığını kanıtlamak değil; bedenden gelen sinyalleri felaketleştirerek okuma alışkanlığını ve kaygıyı besleyen davranış döngülerini kırmaktır.
- Döngünün Haritalandırılması: Bedensel duyum, felaketleştirici düşünce, kaygı ve kontrol davranışları arasındaki kısır döngü kişinin kendi yaşantısı üzerinden somutlaştırılır.
- Bilişsel Yeniden Yapılandırma: Bedensel belirtileri doğrudan en kötü senaryoya bağlayan düşünce hataları ve "Kesinlikle emin olmalıyım" gibi işlevsiz kurallar gerçekçi alternatiflerle çalışılır.
- Dikkat Odağı ve Davranışsal Deneyler: Beden tarama, internette semptom aratma, sürekli onay alma veya kaçınma gibi güvenlik davranışları aşamalı olarak bırakılır; belirsizlikle baş etme kapasitesi artırılır.
Uzm. Kl. Psk. Bera Gündoğdu ile Terapi Süreci
- Sakarya Yüz Yüze ve Online Terapi: Görüşmelerimi Sakarya (Serdivan) bölgesinde yüz yüze veya online psikoterapi formatında sürdürmekteyim.
- Yapılandırılmış Çalışma: İlk değerlendirme seansında kaygınızı tetikleyen ve sürdüren mekanizmaları birlikte tespit ediyor, yaşam kalitenizi kısıtlayan kontrol ve kaçınma döngülerinden çıkmanız için adım adım yapılandırılmış bir terapi planı izliyoruz.
Ben Uzman Klinik Psikolog Bera Gündoğdu. Sakarya Serdivan, Cadde54’teki ofisimde yüz yüze ve online olarak yetişkinlerle çalışıyorum. Görüşmelerin çerçevesini terapi süreci sayfasında inceleyebilir, bilgi ve randevu için benimle iletişime geçebilirsiniz.
Kaynaklar ve ileri okuma
Bu sayfa genel bilgilendirme içindir; kişisel değerlendirme veya tanı yerine geçmez. Çalışma planı bireysel değerlendirmeyle belirlenir; belirli bir sonuç veya seans sayısı taahhüt edilmez.